یلدا ,می‌کنند ,استان ,می‌شود ,خورشید ,مردم ,خانه‌ات نمیرد ,هونت نمی‌ره» ,مخلوط می‌کنند ,برای پذیرایی ,مایع مزبورمردم روزگاران دور و گذشته، که کشاورزی، بنیان زندگی آنان را تشکیل می‌داد و در طول سال با سپری شدن فصل‌ها و تضادهای طبیعی خوی داشتند، براثر تجربه و گذشت زمان توانستند کارها و فعالیت‌های خود را با گردش خورشید و تغییر فصول و بلندی و کوتاهی روز و شب و جهت و حرکت و قرار ستارگان تنظیم کنند. آنان ملاحظه می‌کردند که در بعضی ایام و فصول روزها بسیار بلند می‌شود و درنتیجه در آن روزها، از روشنی و نور خورشید بیشتر می‌توانستند استفاده کنند. این اعتقاد پدید آمد که نور و روشنایی و تابش خورشید نماد نیک و موافق بوده و با تاریکی و ظلمت شب درنبرد و کشمکش‌اند. مردم دوران باستان و ازجمله اقوام آریایی، از هند و ایرانی - هندواروپایی، دریافتند که کوتاه‌ترین روزها، آخرین روز پاییز و شب اول زمستان است و بلافاصله پس‌ازآن روزها به‌تدریج بلندتر و شب‌ها کوتاه‌تر می‌شوند، از همین رو آن را شب زایش خورشید (مهر) نامیده و آن را آغاز سال قراردادند کریسمس مسیحیان نیز ریشه در همین اعتقاد دارد. امروزه تمام مسیحیانی که تولد عیسی مسیح را جشن می‌گیرند هنوز هم در روز جشن شومینه و شمع‌هایشان را روشن نگاه می‌دارند، درخت کریسمس را با چراغ‌های کوچک نورانی تزئین می‌کنند، شب‌زنده‌داری می‌کنند و غذاهای مخصوص و ویژه می‌خورند؛ به دیدوبازدید یکدیگر می‌روند و این مناسبت را در کنار دوستان و اقوامشان جشن می‌گیرند؛ درست نظیر همان سنتی که ایرانیان باستان در شب یلدا برگزار می‌کردند. کریسمس و یلدا تنها نمونه‌ای از بسیاری از باورها، آداب‌ورسوم، نمادها، داستان‌ها و افسانه‌های مشترکی هستند که مردم ملل مختلف و مذاهب مختلف را به هم پیوند می‌زنند.

در برهان قاطع ذیل واژه «یلدا» چنین آمده است:

  «یلدا شب اول زمستان و شب آخر پاییز است که اول جَدی و آخر قوس باشد و آن درازترین شب‌هاست در تمام سال و در آن شب و یا نزدیک به آن شب، آفتاب به برج جدی تحویل می‌کند و گویند آن شب به‌غایت شوم و نامبارک می‌باشد و بعضی گفته‌اند شب یلدا یازدهم جدی است.»

تاریکی نماینده اهریمن بود و چون در طولانی‌ترین شب سال، تاریکی اهریمنی بیشتر می‌پاید، این شب برای ایرانیان نحس بود و چون فرامی‌رسید، آتش می‌افروختند تا تاریکی و عاملان اهریمنی و شیطانی نابودشده و بگریزند، مردم گرد هم جمع شده و شب را با خوردن، نوشیدن، شادی و پای‌کوبی و گفتگو به سر می‌آوردند و خوانی ویژه می‌گستردند، هرآن چه میوه تازه فصل که نگاهداری شده بود و میوه‌های خشک در سفره می‌نهادند. سفره شب یلدا، «می‌زد» Myazd نام داشت و شامل میوه‌های تر و خشک، نیز آجیل یا به‌اصطلاح زرتشتیان، «لُرک» Lork که از لوازم این جشن و ولیمه بود، به‌افتخار و ویژگی «اورمزد» و «مهر» یا خورشید برگزار می‌شد.

استان خراسان
از آیین‌های ویژه شب چله در استان خراسان رضوی و خراسان جنوبی برگزاری مراسم «کف زدن» است. در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک را که در این دیار به «بیخ» مشهور است، در آب خیسانده و پس از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام «تغار» می‌ریزند. مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام «دسته گز» مایع مزبور را برای ساعت‌ها هم می‌زنند تا به‌صورت کف سفت درآید و این کار باید در محیط سرد صورت گیرد تا مایع مزبور کف و سپس سفت شود خشک‌شده آن مانند گز اصفهان می‌شود. کف آماده‌شده در پایان با مخلوط کردن شیره شکر آماده خوردن شده و پس از تزیین بامغز گردو و پسته برای پذیرایی مهمانان برده می‌شود.

اصفهان
شب یلدا (شب چله) در شهرستان دهاقان اصفهان مانند سایر مناطق ایران فامیل و بستگان به خانهٔ پدربزرگ‌ها یا مادربزرگ‌ها می‌روند و دورهم پای کرسی جمع می‌شوند. صاحب‌خانه هم با آجیل و میوه از مهمان‌ها پذیرائی می‌کند آنها تا پاسی از شب و گاهی تا نزدیک صبح می‌نشینند، شاهنامه می‌خوانند و فال حافظ می‌گیرند.

استان کردستان
در شهر سنندج مرکز استان کردستان از قدیم اکثر خانه‌ها غذای دلمه و نان سنگک برای پذیرایی از مهمان‌ها آماده می‌کنند و این به‌صورت سنتی در این شهر تبدیل‌شده است.

استان مازندران
در مازندران شب یلدا بسیار بااهمیت و گرامی داشته می‌شود. در این شب همه مردم به خانه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها رفته و ضمن دورهم‌نشینی و خواندن فال حافظ و فردوسی خوانی به خوردن تنقلات و میوه‌جات خصوصاً انار و هندوانه و ازگیل می‌پردازند و با خوردن و نوشیدن و شنیدن صحبت‌ها و داستان‌های بزرگ‌ترها، شب را به صبح می‌رسانند و معتقدند که صبح بعد از یلدا روز پیروزی خورشید بر سیاهی و تاریکی‌ها است.

استان فارس
سفرهٔ مردم شیراز مثل سفرهٔ نوروز رنگین است.

استان گیلان
«آوکونوس» (آ و= آب و کونوس = ازگیل) یکی دیگر از خوردنی‌هایی است که در این منطقه در شب یلدا رواج دارد و به روش خاصی تهیه می‌شود. در فصل پاییز، ازگیل خام را در خمره می‌ریزند، خمره را پر از آب می‌کنند و کمی نمک هم به آن می‌افزایند و در خم را می‌بندند و در گوشه‌ای خارج از هوای گرم اتاق می‌گذارند.

ازگیل سفت و خام، پس از مدتی پخته و آبدار و خوشمزه می‌شود. آوکونوس در اغلب خانه‌های گیلان تا بهار آینده یافت می‌شود و هر وقت هوس کنند ازگیل تروتازه و پخته و رسیده و خوشمزه را از خم بیرون می‌آورند و آن را با گلپر و نمک در سینه‌کش آفتاب می‌خورند.

گلپایگان
در گلپایگان بخصوص در بعضی مواقع که مادربزرگ‌ها درآوردن تنقلات تأخیر می‌کنند کوچک‌ترها شعر «هر که نیا رد شب‌چره - انبارش موش بچره» سر می‌دهند، که مادربزرگ درآوردن «شب‌چره» تعجیل می‌کند.

لرستان
در لرستان شب چله (شو اول قاره) گندم شیره هم می‌خورند که از این طریق گندم را در شیره می‌خیسانند و زردچوبه و نمک را با آن مخلوط می‌کنند سپس آن را روی ساج برشته می‌کنند و همراه بادام، گردو، کشمش، سیاه‌دانه و کنجد مخلوط می‌کنند.

در لرستان شب چله (یلدا=شو اول قاره)، نوجوانان و جوانان با رفتن به پشت‌بام همسایه خود و دراز کردن شالی، اشعار زیر را بلند می‌خوانند و همسایه در شال آنها آجیل، شیرینی و میوه و گندم شاهدانه می‌گذارد.

«امش و اول قاره، خیر د هونت بو اره» امشب اول یلدا یا اول زمستان است خیر از خانه‌ات ببارد.

«نون و پنیر و شیره _ کی خا هونت نمی‌ره» نان و پنیر و شیره کدخدا (صاحب‌خانه) خانه‌ات نمیرد.

«چی به علی کوش که بی اره» چیزی بده علی کوچک یا بچه‌ات بیاورد...

صاحب‌خانه کمی آجیل گندم برشته با میوه و شیرینی در شال بچه‌ها می‌گذارد و بچه‌ها ضمن بالا کشیدن شال و محتویاتش به‌عنوان تشکر از صاحب‌خانه، تکرار می‌کنند:

«امش و اول قاهاره نون و پنیر و شیره کی خا هونت نمی‌ره» (امشب اول یلدا یا اول زمستان است نان و پنیر و شیره کدخدا خانه‌ات نمیرد) سپس، شال را برمی‌دارند و به روی پشت‌بام‌های دیگر می‌روند و دوباره ترانه فوق را می‌خوانند.

خوراکی‌ها
برای نیاکان ما که به آئین مهر دلبستگی داشتند، رنگ قرمز (نماد نور خورشید) گرامی بود. رنگ سرخ انار و هندوانه، و انتخاب سیب قرمز و سنجد در سفره شب یلدا چه بسااشاره به همین موضوع است.

ثبت میراث فرهنگی و معنوی یونسکو
جمهوری آذربایجان در پی آن است تا یلدا که یکی از آئین‌های باستانی و ملی ایران با قدمتی هشت هزارساله است را بانام خود ثبت کند.

منبع:

http://www.telegram.me/HalaNews

منبع اصلی مطلب : حماسه
برچسب ها : یلدا ,می‌کنند ,استان ,می‌شود ,خورشید ,مردم ,خانه‌ات نمیرد ,هونت نمی‌ره» ,مخلوط می‌کنند ,برای پذیرایی ,مایع مزبور
اشتراک گذاری: این صفحه را به اشتراک بگذارید

آینا گروه : شب یلدا